[1] MUSTAFA SABRİ LİVANELİOĞLU, (20.9.1977 -1.7.1983)

1918 yılında Elazığ'da doğmuştur. Adalet Bakanlığı adına yatılı (leylî) öğrenci olarak Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra, 17.7.1940 tarihinde Elazığ Stajyer Hâkim Adaylığına atanmıştır.

Yedeksubaylık görevinden sonra, Antalya'da başladığı stajını sürdürürken, 26.11.1943 günü Ilgın Cumhuriyet Savcı Yardımcılığına atanarak mesleğe başlamış ve daha sonra; 1946'da Fethiye Cumhuriyet Savcılığına, 1950'de Silifke Cumhuriyet Savcı Yar­dımcılığına, 1951'de Amasya Vilâyet Savcılığına, 1954'de Dala­man Tarım Cezaevi Mümessilliğini de yürütmek (tedvîr etmek) kaydıyla Muğla Cumhuriyet Savcılığına, 31.10.1956'da Adalet Müfettişliğine ve 24.12.1958 gününde de Adalet Başmüfettişliği­ne atanmıştır.

Cumhuriyet Başsavcılığının yeniden kuruluşu sırasında ve 26.5.1962'de, önce Yargıtay Cumhuriyet Savcılığına atanan Mus­tafa Sabri Livanelioğlu, üç ay sonra da Cumhuriyet ikinci Baş­savcılığına seçilerek ikinci Bölüm Başkanlığına getirilmiştir.

1971 tarihli Anayasa değişikliğinde ise, yasaya eklenen geçi­ci bir madde ile Yargıtay Üyeliğine intikâl etmiş ve daha sonra Yargıtay Büyük Genel Kurulu tarafından 29.9.1975 tarihinde ikinci Ceza Dairesi Başkanlığına, 20.9.1977'de ise Yargıtay Bi­rinci Başkanvekilliğine seçilmiştir.

Gerek Cumhuriyet ikinci Başsavcısı ve gerekse ikinci Ceza Dairesi Başkanı iken, ayrı statülerle kurulan Yüksek Savcılar Ku­rullarında da Üye ve Başkan olarak uzun süre görev yapmıştır.

"İzahlı-Mukayeseli Yargıtay Emsal Kararlan" adlı bir kitabı ile adalet teşkilâtı ve bazı hukukî konulan içeren makaleleri ya­yımlanan Mustafa Sabri Livanelioğlu, 1.7.1983 günü Yargıtay Birinci Başkanvekilliği görevinden yasal yaş sının nedeniyle emekliye ayrılmıştır.

 

SAYIN KONUKLAR,

DEĞERLİ MESLEKTAŞLARIM.

1980-1981 Adalet Yılını taze bir güç ve yeni umutlarla açıyorum. Bugün başlayan yeni Adalet Yılının Ülkemize ve Yüce Ulusumuza hayırlı, uğurlu ve başarılı olmasını dilerken toplantımıza onur verdiğiniz için sizlere Yüce Yar­gıtay adına teşekkürlerimi sunarım.

Acı ve tatlı anılarla dolu bir yılı daha geride bıraktık. Türk Milleti adına Yargı Yetkisini kullanan Bağımsız Mahkemeler bugün büyük bir coşku ve yurt gerçeklerinin bilinci içinde çalışmaya başladılar.

Yurt gerçekleri derken, iyi niyetle alınan tüm önlem ve çabalara karşın özellikle ardı arkası kesilmeden sürüp giden şiddet eylemlerine işaret etmek istiyorum. Ulusumuzun soyluluğuna, yüceliğine, şanlı tarihine, inanç ve ahlâk anlayışına ters düşen ve Milletçe büyük acılara, üzüntülere neden olan ey­lem ve cinayetlerin her gün biraz daha tırmanarak bilinen boyutlara ulaştığı ve giderek Ulusal Birliğimizi, Vatanın Bölünmezliğini ve Cumhuriyetimizi teh­dit etmeye başladığı acı da olsa bir gerçektir.

Ama hemen belirteyim ki; Ulusal Egemenlik ve Bağımsızlık temeli üzeri­ne kurulmuş bulunan, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olan Türkiye Cumhuriyeti güçlü bir devlettir. Ne yandan gelirse gelsin, hangi boyutta olursa olsun her türlü terör ve anarşiyi tümüyle yok etmeye daima muktedir­dir. Bu bakımdan karamsar değiliz. Yeterki, ülkenin yönetiminde görev alan tüm sorumlular ve bütün kuruluşlar öz varlığımıza yönelik iç ve dış kökenli tehlikelerin bilinci içinde her türlü yan düşünceyi ve kısır çekişmeleri bir yana bırakarak Atatürk milliyetçiliği, Atatürk ilkeleri doğrultusunda birleşebilsinler; elbirliğiyle, gönülbirliğiyle önlemler saptayıp vakit geçirmeden uygulamaya koyabilsinler. Böylece ve yansız bir yönetim ile Devlet güçlerinin ülkemizi tehdit eden terör ve anar­şiyi önleyeceğine ve Ulusça özlemini çektiğimiz huzur, refah ve güven ortamına ulaşılacağına yürekten inanıyoruz. Yüce Ulusumuzun umut ve sabırsızlıkla beklediği hizmet de kuşkusuz budur.

Devletin temel güçlerinden biri olan Yargı gücü, çok nedenli ve olumsuz etkenlere karşın hukuka bağlılığı, kendisine özgü ağırlığı ve yansızlığı j|e ulusunun ve devletinin daima yanında ve hizmetindedir. Yargı organlarını oluşturan hâkim ve Cumhuriyet Savcıları yaşamlarına yönelik saldırı ve ci­nayetlere rağmen Adaletin Mülkün Temeli olduğuna inanarak görevlerini sürdürmektedirler. Devletin gücünü, hukukun üstünlüğünü ve Anayasal Dü­zeni korumada gösterdikleri duyarlılık ve titizlikden dolayı onları huzurlarınız­da kutlamayı zevkli bir görev sayarım.

Giden Adalet yılı içinde aramızdan ayrılarak sonsuzluğa göçen ya da kutsal yargı görevlerini hak için ulus adına yerine getirmelerinden dolayı canlarına kıyılan hâkim, Cumhuriyet Savcısı ve Adalet mensuplarına Ulu Tanrı'dan rahmet ve kederli ailelerine dayanma gücü diler, hunharca işle­nen insanlık dışı cinayetleri nefretle kınarız.

Yine, giden Adalet yılı içinde yasal yaş sınırını doldurarak ya da istekle­riyle emekliye ayrılmış bulunan, yaşamlarının en değerli, en verimli yıllarını Hak ve Adalet yoluna harcıyan, ülkemize ve Adalete unutulmaz ve erişil­mez hizmetleriyle başarının doruğuna erişen çok değerli meslektaşlarıma yeni yaşamlarında da sağlık, mutluluk ve başarılar dilerim.

Sayın Konuklar,

Değerli Meslektaşlarım.

YARGININ ÖNEMİ

Bilindiği gibi Adalet, toplum yaşamını düzenleyen ve mutluluğun temelini oluşturan asil bir duygudur. En ilkelinden en uygarına kadar bütün toplum­lar tarih boyunca hak ve adalete gereken önemi ve değeri vermiş, onu kut­sal bilerek güven ve mutluluğunu onda aramıştır. Böylece adalet dağıtımı toplumun en önde gelen hizmeti sayılmış ve zaman zaman bu görev devlet başkanları tarafından yürütülmüştür.

Şurası bir gerçektir ki; toplum olsun, birey olsun yaşamlarını ve iş­lerini güvence içinde sürdürmek isterler. Bu, onların en doğal hakları-

Kimden gelirse gelsin, hangi türden olursa olsun tüm haksızlıklara karşı en büyük güvence isse kuşkusuz bağımsız mahkemelerdir. O hal­de mahkemelerin kesinlikle yansız, güvenilir, her türlü kuşku ve etkilerden uzak ve saygın olması, toplumun güven ve huzuru için şarttır. Ancak bu inanç ve güvenle yaşamlarını sürdürecek ve haksızlıklar kar­ısında "Türkiye'de hâkim var" diyebilmenin güvencesi içinde huzurlu olacaklardır. Bu bakımdan Adalet dağıtımı devletin en önde gelen ve vaz­geçilemeyen görevleri arasındadır. Ulusumuzca içtenlikle benimsenen ve yüzyıllar boyu değerini yitirmeden uygulanagelen "Adalet Mülkün Temelidir" ilkesinin anlamı da budur. O halde toplumun huzur ve mutluluğu için Yargı­ya ve onun temsilcileri olan hâkim, Cumhuriyet Savcısı ve Adalet mensupla­rına en üst düzeyde ilgi göstermek onları maddi ve manevi yönlerden tat­min ederek güvenilir ve saygın kişiler haline getirecek önlemleri almak, dev­letin ve hepimizin ortak görevi olmalıdır.

Kuşkusuz tek yanlı çabalarla amaca ulaşılması düşünülemez. Hâ­kim ve diğer Adalet Mensuplarının da maddi ve manevi sorumlulukları­nın bilinci içinde görev yapmaları ve bu yolda alınacak önlem ve çaba­lara yardımcı olmaları da zorunludur. Zira, toplum ve bireyler son mer­ci olan mahkemeye ve onu yöneten hâkime inanmak ve güvenmek ihtiyacındadırlar. Böyle olunca hâkimin de özel ve resmî, yaşantısını hiz­metin özelliğine, saygınlığına ve ciddiyetine yaraşır biçimde düzenle­mesi gereklidir. Hâkim ciddi, vakur, dürüst, zeki, kavrayışlı ve bilgili ol­malı, konuşması, giyinmesi ve davranışlarıyla toplumun güven ve saygısını kazanmalıdır. Hangi koşullar altında olursa olsun daima yan­sız kalmalı, kendisine gösterilen güven ve saygınlığı hiçbir nedenle yitirmemelidir. Bugün Adalet dağıtımında görev alan Hâkim, Cumhuriyet Sav­cısı ve Adalet mensuplarının bu gerçeklerin bilinci içinde ve her türlü olum­suz etkilere karşı büyük bir özveri ile görevlerini sürdürdüklerine inanıyor ve bunu huzurlarınızda açıkça belirtmekten kıvanç duyuyorum.

İŞ VE KADRO DURUMU

Biraz önce değindiğim şiddet eylemleri ve ekonomik kökenli bunalımlar türlü kötülükleri yanında bireyleri olumsuz yönde de etkilemekten geri kal­mamış, nüfus artışı ve değişen yaşam koşullariyle birlikte toplum düzenini 4/6 güven duygularını sarsarak bir sürü uyuşmazlık ve sürtüşmelere de ne­den olmuştur. Bu uyuşmazlıkların büyük bir bölümü dava konusu yapılarak Çözüm için yargı organlarına yansımış ve esasen çok dar bir kadro ve türlü olanaksızlıklar içinde görevlerini sürdürmeye çalışan mahkemelerin işini gi­den yıllara oranla önemli ölçüde artırmıştır. Adlî istatistiklerde yer alan ra­kam ve bilgilerle sizleri bunaltmak istemem. Ancak şu kadarını belirteyim ki hukuk ve ceza olmak üzere ülkemizdeki bütün mahkemeler, bir önceki yıl­dan kalanlarla birlikte her yıl yaklaşık üçmilyon davaya bakmak zorundadırlar. Buna karşın Türkiye'deki hâkim kadrosunun tamamı 3641'dir. Son yıllar­da yetenekli hâkim bulunamadığı ve mesleğe karşı rağbet de azaldığı için bu kadrolardan yaklaşık 500 kadarı açık kalmaktadır. 345 Hâkime de Yargı­tay, Yüksek Hâkimler Kurulu ve Adalet Bakanlığı'nda tetkik hâkimliği ve mü­fettiş hâkimlik görevi verilmiştir. Böylece kürsüde çalışan ve yılda üç milyon davaya bakacak olan hâkim adedi 2800 - 3000 dolayındadır. Bu hesaba ve bazı mahkemelerin 3'er hâkimden oluşmuş bulunmasına göre mahkemelere gelen iş her mahkemenin bakabileceğinden kat kat fazladır. Halbuki Yüksek Hâkimler Kurulu'nun deneylere dayanarak kabul ettiği ilkelere göre bir Ağır Ceza Mahkemesi yılda ortalama 250, Asliye Ceza ve Asliye Hukuk Mahke­meleri 500 - 750, Sulh Hukuk ve Sulh Ceza Mahkemeleri ise 1000 -1200 davaya bakabilirler. Bu durumda, davaların zamanında ve isabetle so­nuçlandırılmasını beklemek her halde aşırı bir iyimserlik olur. Hâkimlerimizin gelen ve biriken işleri kısa sürede sonuçlandırmak amacıyla gösterdikleri tüm çabalara ve özverili çalışmalara karşın davalar uza­makta ve adalet dağıtımı gecikmektedir. Geciken adalet ise değerin­den çok şey yitirir. Toplumda huzursuzluklara ve yurttaşın haklı yakınma­larına neden olan bu konunun yetkili kurumlarca vakit geçirilmeden ele alın­masını ve davaların nitelikleriyle artış oranları, kentlerdeki nüfus yoğunluğu ve ekonomik bunalımlar gözönüne alınarak adlî istatistikler üzerinde yapıla­cak bilimsel çalışmalarla yargı organlarının gereksinme duyduğu mahkeme ve hâkim kadrolarının tesbit ve teminini ve hâkimlik mesleğinin daha cazip hale gelmesini sağlayacak önlemlerin alınmasını zorunlu görmekteyiz.

Yargıtay'ın iş durumuna gelince : Sadece 1979 yılında gelen işlere ait bilgiler vermekle yetineceğim. 1979 yılında Yargıtay'a 153.301'i hukuk, 71.886'sı ceza olmak üzere toplam 221.953 dava dosyası gelmiştir. Bir ön­ceki yıldan kalan 18.222 dava ile birlikte 243.409'a ulaşan işten, senesi içinde 224.789'u sonuçlandırılmış, geri kalan 15.192 dava 1980 yılma aktarılmıştır. Yargıtay'a bir ayda 20.000 dolayında dava geldiğine göre yeni yıla kalan 15.192 dava dosyasının yılın son ayında ve hatta son günlerinde gelen işler olduğunu ve bu nedenle Yargıtay'da bir iş birikiminden söz edilemeyeceğini kıvanç duyarak açıklamak isterim.

Sunulan bu rakamlar hukuk ve ceza daireleriyle genel kurullarda işin üs­tesinden gelebilmek için Yargıtay Hâkimlerinin ne denli yoğun ve dayanıl­ması gerçekten güç bir çalışma içinde bulunduğunu açıkça vurgulamaktadır.

Bazı dairelerde işlerin biriktiği, normal çalışmalarla bu birikimin giderile­mediği dönemler görülmüş ve bu durum haklı sızlanmalara neden olmuşsa da alınan önlemlerle 1979 ve 1980 yıllarında yakınma nedenlerinin büyük ölçüde giderilmiş olduğunu söyleyebilirim. Bu iş çokluğu içinde Yargıtay, Içtihadlarını Birleştirmek, yasaların ülkenin her yerinde eşit biçimde uygulan­masını sağlamak, toplumun gelişen ve değişen gereksinmelerine çare ola­cak nitelikte hukuki içtihatlar yaratmak gibi asıl görev ve işlevini de yerine getirmiştir.

MAHKEME BİNALARI

Yargı yetkisinin kullanılmasında görülen aksamalar ve davaların uzama­sının tek nedeni kuşkusuz iş çokluğu ve hâkim kadrosunun yetersizliği de­ğildir. Yargı organlarının daha birçok sorunları vardır. Bunların önde gelen­lerinden biri de mahkeme binalarının durumudur. Başkent Ankara da dahil olmak üzere çoğu il ve ilçedeki mahkeme binalarının bugünkü durumu gerçekten yürekler acısıdır. Çok yerde hâkimlerin çalışma odala­rı, duruşma salonları ve dosyaların korunması için yerleri bile yoktur. Var olanları da yetersiz, elverişsiz ve en alt düzeyde de olsa huzurlu ve verimli çalışma olanaklarından yoksundur. Halbuki, görülen hizmet devletin başta gelen görevlerinden biri Türk Ulusu adına adalet dağıtımıdır. Mahkemelerin kendilerine özgü bir saygınlığı eski deyimiyle mehabeti olmalıdır. Bu saygın­lık duygusunun oluşmasında kuşkusuz hâkimin çalıştığı, tarafları karşısına alıp duruşma yaptığı ve hükmünü açıkladığı salon ve binaların önemli katkısı vardır. Ülkemizde ve bütün dünyada mahkemelerin çalıştığı binalara Adalet Sarayı denilmesinin nedeni de budur. Mahkeme binalarına verilecek önem ve gösterilecek özen ve o yerde çalışan hâkimin kişiliğine değil tümüyle Türk Milleti'nin yargıya karşı olan güven duygularını sağlamaya yöneliktir.

İşte mahkemelerin en azından hafife alınmasına neden olan bu gerçeğin bilinci içinde yetkili kuruluşların konuyu gereken önem ve ciddi­yetle ele alıp köklü tedbirlere yer verecek biçimde işin plânlamasını ve bütçe olanakları ölçüsünde hemen uygulamaya konulmasını yürekten diliyoruz.

KONUT SORUNU

Yeni yapıların artan nüfusun gereksinmelerini karşılamaktan uzak kalma­sı nedeniyle konut, ülkemizde genel bir sorun haline gelmiştir. Bir il veya il­çeye atanan hâkim ve Cumhuriyet Savcısının gittiği yerde oturabileceği bir ev bulabilmek için ne denli zorluklarla karşılaştığını kestirmek zor değildir. Bu koşullar altında hâkim çoğu kez ailesiyle birlikte otel odalarına sığınıp aylarca beklemekte ve ev bulabilme telaşı içinde ezikliğini duya duya, sa­kıncalarını bile bile istemediği kişilerin aracılığına başvurmaktadır. Bu duru­mun yaratabileceği sakıncaların bilinci içinde 1976 yılından bu yana ve yur­dumuzun en gelişmiş yörelerine öncelik tanınarak Hâkim, Cumhuriyet Sav­cısı ve Adalet Mensupları için konut yapımına başlanmış olmasını seviçle karşılıyoruz. Ne varki bir-kaç yüzmilyarı bulan devlet bütçesinden bu iş için ayrılan ödenek amacın gerçekleşmesine hiçbir zaman yeterli ola­mamıştır. Bu bakımdan konunun daha ciddi bir biçimde ele alınmasını ve sembolik olmaktan ziyade yeterli sayılacak oranda ödenek sağlana­rak sorunun çözümlenmesini umutla bekliyoruz.

ADALET PERSONELİNİN SORUNLARI

Bilindiği üzere Adalet hizmeti toplu bir çalışmayı gerektirmektedir. Bu ça­lışmayı yapan, hizmetini bireyin ve toplumun yararına ortaya koyan insan gücüdür. Hizmeti yapan kişileri hâkim olsun, savcı olsun kalem personeli ol­sun birbirinden soyutlamak, ayrı düşünmek olanaksızdır, Böyle olunca çalı­şan kişilerin hizmetlerinin değerlendirilmesinde farklı yaklaşımlarda bulun­mak son derece üzücü ve sakıncalıdır. Yargıya ait görevlerin yerine getiril­mesine özverili çalışmaları ile önemli ölçüde katkıda bulunan ve kuruluş için vazgeçilmez bir unsur olan kalem personelinin ekonomik ve toplumsal so­runlarının çözümüne yardımcı olmak hepimizin ortak görevi olmalıdır. Son derece duyarlı olduğumuz bu konuya gereken önemin verilmesini ve soru­nun çalışanlar yararına en ivedi ve gerçekçi biçimde çözümlenmesini yürek­ten diliyoruz. Sayın Konuklar, Değerli Meslektaşlarım.

Hoşgörünüze sığınarak ve yararlı olacağı inancı ile sorunlarımızdan bazılarını dile getirmeye çalıştım. Açıklamalarım kesinlikle bir yakınma değil, birer dilek ve uyarma niteliğindedir. Amacımız iyinin daha iyi olması ve yargı organlarının Yüce Ulusumuza lâyık düzeye ulaşmasıdır. Bundan önceki yıllarda Yargıtay Başkanları tarafından gözler önüne serilen sorunlardan bazıları yetkili makamlarca dikkate alınmış ve ola­naklar ölçüsünde çözüme kavuşturulmuştur. Bugüne dek sorunlarımı­zı ilgi ve duyarlılıkla karşılayıp çözüme ulaşmasını sağlayan yasama meclisleri ve yürütme organlarına şükranlarımı sunarken, bu ilgi ve duyarlılığın bundan böyle de sürmesini yargı adına içtenlikle diler, hepinize sonsuz saygılar sunarım.


[1] 20.9.1977 - 1.7.1983 tarihleri arasında Yargıtay Birinci Başkanvekilliği görevinde bulu­nan Mustafa Sabri LİVANELİOĞLU; Yargıtay Birinci Başkam Cevdet MENTEŞ'in, 13.7.1980 günü yasal yaş sınırı nedeniyle emekliye ayrılması üzerine, bu konuşmayı Birinci Başkanvekili olarak yapmıştır.