Yargıtay Başkanlığının Lüksemburg ve Strazburg Çalışma Ziyareti (28 Kasım – 1 Aralık 2011)
Yargıtay Başkanlığı için Lüksemburg ve Strazburg çalışma ziyaretlerinin beşincisi, Yargıtay Başkanı Sayın Nazım Kaynak, Ceza Genel Kurulu Başkanı, 2 tane Ceza Dairesi Başkanı, 1 tane Hukuk Dairesi Başkanı, Genel Sekreter ile birlikte 13 üye, 10 tetkik hâkimi ve 2 Yargıtay Savcısının katılımıyla 28 Kasım – 1 Aralık 2011 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir
Bu çalışma ziyaretinde de Lüksemburg ve Strazburg’a düzenlenen önceki ziyaretlerle benzer bir program izlenmiştir.
Programın ilk kısmında Lüksemburg’daki Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) ziyaret edilmiştir. Katılımcılar ABAD hâkimleri ve hukukçuları ile görüşme imkânı bulmuşlar ve Mahkeme’nin yargılama usulü ve mahkeme önündeki yargılamalarla ilgili olarak aşağıdaki konularda bilgi almışlardır:
- ABAD, yapısı, oluşumu ve ulusal hâkimlerle olan ilişkileri hakkında genel bir sunum yapmış ve Mahkemenin önündeki belli başlı yargılama işleri,
- Mahkeme kaleminin yapısı, görevleri ve kalemi ilgilendiren usuli konular,
- ABAD’da ön karar usulü. Bu çerçevede ulusal mahkemeler ile ABAD ve ulusal mahkemelerin kendi aralarındaki (ilk derece ve yüksek mahkemeler) ilişkilerin niteliği belirtilerek Mahkeme’de uygulanan dört farklı usul (olağan, basitleştirilmiş, hızlandırılmış, acil ön karar) hakkında bilgi verilmiştir,
- ABAD sisteminde yer alan üç mahkemenin (Adalet Divanı, Genel Mahkeme ve Kamu Hizmetleri Mahkemesi) işlevleri ile Genel Mahkemenin özel işlevlerini (KHM’nin kararlarına karşı GM’ye temyiz başvurusu yapılabilmesi vb).
Heyet ayrıca önemli bir Büyük daire davasının duruşmasını izlemiş ve ardından, rehber eşliğinde Mahkeme binasını gezmiştir.
Ziyaretin ikinci kısmı Strazburg’da gerçekleştirilmiş olup heyet burada AİHM hâkim ve hukukçuları ile Avrupa Konseyi uzmanlarının katılımıyla toplantılar yapmıştır.
AİHM hâkimleri ve hukukçuları ile şu toplantılar yapılmıştır:
- Mahkemede görevli kıdemli hukukçu Sn. Fatoş Aracı, AİHM ve 14. Protokol ile değiştirilmiş usuller hakkında bilgi vermiştir. Ayrıca, Mahkemenin kabul edilebilir olmayan davaları elemeyi hedefleyen yeni filtreleme sistemini tanıtmıştır.
- Mahkemede görevli kıdemli hukukçu Sn. Şerif Yılmaz, katılımcılara AİHS’ye Ek 1. Protokolün 1. Maddesine (mülkiyet hakkı) ilişkin davalar hakkında sunum yaparak bu konuda Türkiye’den gelen davalar hakkında bilgi vermiştir.
- Mahkemede Bölüm Başkanı olarak görev yapan Sn. Atilla Nalbant, AİHS’nin 6. Maddesine (adil yargılanma hakkı) yoğunlaşan bir sunum yapmış ve bu maddeye ilişkin temel ilkeler ile mahkemede görev yapan hukukçuların bu alanda üye devletlerden gelen davalarda yoğunlaştıkları hususlar hakkında bilgi vermiştir. Ayrıca Türkiye’nin geçmişte sıkça işlediği ve mevzuat değişikliği ya da yüksek mahkemelerin içtihadının değiştirilmesi ile çözüme kavuşturulan önemli ihlal türlerinden ve hüküm öncesi tutuklulukların ve yargılamaların uzun sürmesi gibi hâlihazırda çözüm bekleyen konulardan bahsetmiştir.
- Mahkemede Bölüm Başkanı olarak görev yapan Sn. Civan Turmangil, AİHS’nin 9., 10. ve 11. Maddelerine ilişkin durum hakkında bir sunum yapmıştır. Bu hakların sınırlandırılmasında kullanılan temel ilkeleri vurgulamış ve “demokratik bir toplumda gerekli olmak” ilkesinin mahkeme içtihadında giderek artan bir ağırlığa kavuştuğunu ifade etmiştir. Bir başka ilke olarak çoğulculuk ve devletin farklı düşünce ve inançların barışçıl bir şekilde bir arada yaşayabilmesinin sağlanmasındaki rolü üzerinde durmuştur. Sn. Turmangil, TMK ve TCK’nın yorumlanmasına ilişkin problemleri vurgulamış ve bu mevzuattın hükümleri uyarınca tutuklanan veya suçlanan gazetecilerin durumlarına atıfta bulunarak konuyu somutlaştırmıştır. Ayrıca, Mahkeme’nin giderek artan bir şekilde “nefret sözleri” konusuna eğildiğini ifade etmiştir.
- AİHM Hâkimi Sn. Işıl Karakaş, AİHM kararlarının geçerliliği konusunda bir konuşma yapmış ve hüküm öncesi tutukluluk ve yargılamaların uzunluğu, ifade özgürlüğü ve orman davalarına vurgu yaparak Türkiye aleyhine açılmış davaların durumu hakkında bilgi vermiştir. Ayrıca, Türk hâkimlerin yaklaşımlarının değiştirilmesinin gerekli olduğunu ve kendilerinin AİHM içtihadı ile uyumlu kararlar verebilmek için AİHS’ye atıflar yapabileceklerini belirtmiştir. Son olarak, katılımcılara 2011 yılı Nisan ayında İzmir’de ikinci toplantısının düzenleneceği Interlaken süreci hakkında bilgi vermiştir.
Heyet, Avrupa Konseyi’nin farklı birimlerinden uzmanlarla da toplantılar yapmıştır. Mahkeme Kararlarının İnfazı Dairesinden Sn. Özgür Derman ve Sn. Vedia Sirmen, dairelerinin çalışmaları ve ihlal durumlarında üye devletlere karşı alınan tedbirler hakkında bilgi vermişlerdir. İnsan Hakları Kapasite Oluşturma Bölümü Başkanı Sn. Hanne Juncher programın açılışında, İşbirliği Direktörü Sn Marja Routanen de kapanışında konuşmalar yaparak projenin ve bu proje ile gerçekleştirilen faaliyetlerin önemine değinmişler ve Türkiye’nin AB üyeliği sürecinde Türk yüksek mahkemeleri ile Avrupa kurumları arasındaki ilişkilerin önemini vurgulamıştır.
Türkiye Cumhuriyetinin Avrupa Konseyi Nezdindeki Daimi Temsilciliği de heyete Türkiye’yi ilgilendiren meseleler hakkında bir sunum yapmış ve bir çalışma yemeği düzenlemiştir.
Yargıtay Başkanı Sayın Nazım Kaynak ile Genel Sekreter Sayın Aydın Boşgelmez AİHM Başkanı Sayın Nicolas Bratza ve AİHM hâkimi Sayın ışıl Karakaş ile ikili görüşmelerde bulunmuştur. Mahkemelerdeki iş yükü ve AİHM’in iş yükünün azaltılması için Interlaken ile İzmir Bildirgeleri’nde yer alan olası çözüm önerileri görüşülmüştür. Ayrıca, Yargıtay Başkanı Sayın Bratza’ya Türkiye’deki yargı kurumlarındaki son değişiklikler ve hem Türkiye’deki yüksek mahkemeler hem de AİHM nezdindeki dava sayısını azaltması beklenen Türk Yüksek Mahkemelerinin değişen kararları hakkında bilgi vermiştir. Taraflar insan hakları ihlallerine karşı işbirliğinin sürdürülmesi amacıyla Türk mahkemeleri ile AİHM arasındaki düzenli iletişimin devam ettirilmesi konusunda mutabık kalmışlardır.
13. Çalışma Ziyareti 